Het verschil tussen PTSS, complexe PTSS en complex trauma

De woorden PTSS, complexe PTSS en complex trauma worden vaak door elkaar gebruikt. Dat is begrijpelijk, maar ze betekenen niet hetzelfde.

Het verschil is belangrijk omdat de juiste behandeling niet alleen afhangt van wat iemand heeft meegemaakt, maar ook van welke klachten nu op de voorgrond staan.

Trauma is niet hetzelfde als PTSS

Een traumatische gebeurtenis is een ingrijpende gebeurtenis, zoals ernstig gevaar, geweld, seksueel geweld, een ongeluk of een andere situatie waarin iemand zich machteloos of bedreigd voelde.

Zo’n gebeurtenis kan veel impact hebben. Toch krijgt niet iedereen daarna PTSS. Sommige mensen herstellen geleidelijk. Anderen houden langdurige klachten.

Wat is PTSS?

Bij PTSS blijven klachten na een ingrijpende gebeurtenis aanhouden. Vaak gaat het om herbelevingen, vermijding en voortdurende spanning.

Je kunt bijvoorbeeld nachtmerries hebben, snel schrikken, situaties vermijden of sterk reageren op iets wat aan de gebeurtenis doet denken.

Bij PTSS zijn de klachten meestal te verbinden aan een of meer duidelijke ingrijpende gebeurtenissen.

Wat is complexe PTSS?

Complexe PTSS betekent dat er PTSS-klachten zijn, plus bredere problemen op drie gebieden:

omgaan met emoties;
zelfbeeld;
relaties met anderen.

Iemand kan bijvoorbeeld veel moeite hebben om gevoelens te verdragen, zichzelf hardnekkig negatief zien, zich schamen, anderen wantrouwen of zich afgesneden voelen van mensen.

Complexe PTSS gaat dus niet alleen over herbelevingen en vermijding, maar ook over hoe iemand zichzelf en anderen ervaart.

Wat wordt bedoeld met complex trauma?

Met complex trauma bedoelen mensen meestal langdurige of herhaalde onveiligheid. Bijvoorbeeld mishandeling, misbruik, verwaarlozing of langdurige dreiging, vaak in een periode waarin iemand afhankelijk was van anderen.

Complex trauma is geen diagnose op zichzelf. Het beschrijft vooral de achtergrond of voorgeschiedenis.

Iemand met complex trauma kan PTSS hebben, complexe PTSS, depressie, angstklachten, middelenproblemen, problemen in hoe iemand met zichzelf, emoties of relaties omgaat, of andere klachten. Soms lopen meerdere dingen door elkaar.

Kan er overlap zijn?

Ja. Iemand kan langdurige onveiligheid hebben meegemaakt en daarnaast PTSS-klachten hebben rond een specifieke gebeurtenis.

Iemand kan ook complexe PTSS hebben als naast PTSS-klachten vooral omgaan met emoties, zelfbeeld en relaties sterk geraakt zijn.

Daarom is het niet genoeg om alleen naar de gebeurtenis te kijken. Er moet ook gekeken worden naar de klachten nu en naar hoe alles samenhangt.

Waarom maakt dit uit voor behandeling?

Als klachten vooral samenhangen met een duidelijke ingrijpende gebeurtenis, kan een korte traumagerichte behandeling soms goed passen.

Als klachten samenhangen met langdurige onveiligheid, relaties, zelfbeeld, stemming of moeite met emoties, is vaak meer tijd, voorbereiding of een bredere behandeling nodig.

Dat betekent niet dat de ene klacht ernstiger of belangrijker is dan de andere. Het betekent dat behandeling moet aansluiten bij wat er werkelijk speelt.

Wat betekent dit voor Flowment?

Flowment richt zich vooral op PTSS-klachten na een duidelijke ingrijpende gebeurtenis. Als het beeld breder is of vooral past bij langdurige onveiligheid en complexe klachten, kan een andere route beter zijn.

Conclusie

PTSS, complexe PTSS en complex trauma lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. PTSS gaat over klachten na een ingrijpende gebeurtenis. Complexe PTSS gaat over PTSS plus bredere problemen in het omgaan met emoties, zelfbeeld en relaties. Complex trauma verwijst meestal naar langdurige of herhaalde onveiligheid.

Het onderscheid helpt om beter te bepalen welke behandeling waarschijnlijk past.

Referenties

Brewin, C. R., Cloitre, M., Hyland, P., Shevlin, M., Maercker, A., Bryant, R. A., Humayun, A., Jones, L. M., Kagee, A., Rousseau, C., Somasundaram, D., Suzuki, Y., Wessely, S., van Ommeren, M., & Reed, G. M. (2017). A review of current evidence regarding the ICD-11 proposals for diagnosing PTSD and complex PTSD. Clinical Psychology Review, 58, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.09.001

Cloitre, M. (2021). Complex PTSD: Assessment and treatment. European Journal of Psychotraumatology, 12(Suppl. 1), 1866423. https://doi.org/10.1080/20008198.2020.1866423

Karatzias, T., Shevlin, M., Fyvie, C., Hyland, P., Efthymiadou, E., Wilson, D., Roberts, N., Bisson, J. I., Brewin, C. R., & Cloitre, M. (2017). Evidence of distinct profiles of posttraumatic stress disorder (PTSD) and complex posttraumatic stress disorder (CPTSD) based on the new ICD-11 trauma questionnaire (ICD-TQ). Journal of Affective Disorders, 207, 181-187. https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.09.032